Pontifical of Gondekar
used in Eichstätt, Germany
manuscript reference: Eichstätt,
here folium 21r - 21v
1071 - 1073; made for Bishop Gondekar II of
Eichstätt
published in C. Vogel & R. Elze, Le
Pontifical Romano-Germanique du Dixième Siècle, Cita del
Vaticano 1963, pp. 54-59.
translation from the Latin by John Wijngaards
The rite here published is also found almost identically in three other manuscripts: Bamberg 53, Pistoia 141 and Lucca 607. They belong to a family of manuscripts we call 'Mainz B'. Specific words or characters proper to this manuscript have been printed in green on this page. They are editorial changes, or mistakes, introduced by the scribe who copied the manuscript from its original. Or they reveal the specific original from which he copied. For an overview of how the rite developed see here.
A. Ancient Ordination Rite
|
Ad diaconam faciendam |
||
|---|---|---|
|
The word 'diacona' was ancient. Later the word 'diaconissa' (deaconness) became common. |
|
|
Episcopus, cum diaconam benedicit, orarium in collum eius ponit. Quando autem ad aecclesiam procedit, portat illud super collum suum, sic vero, ut summitas orarii ex utraque parte sub tunica sit. |
|
|
|
The stole originally indicated the full status of the diaconate. Whoever wore a diaconate stole without ordination was excommunicated (Synod of Laodicea 363 AD). |
|
|
|
|
|
The ordination prayer - EXAUDI - is the oldest part of the woman deacons' rite of ordination. |
B. Mass for the ordination of a woman deacon - purged form
Many ancient 'ordination' elements have been purged from the formulary of this Mass: the ordination prayer EXAUDI, the ordination preface, the laying on of the diaconate stole and the woman deacon's special role in communion. Only the ordination preface is still there, at least in substance. Omissions are noted against a purple background.
The whole Mass now focuses on 'the vow of sexual abstinence' required of the deacon. This makes it all the more curious to distinguish the mass from other masses (i) for the ordination of an abbess; (ii) for the consecration of virgins ("who decide to live a life of celibacy in their own homes"); (iii) for the consecration of a widow who has professed chastity; and (iv) for the consecration of a nun.
|
Missa ad diaconam faciendam |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
Antiphona. Deus in nomine tuo; psalm. Quoniam alieni. |
|
|
|
|
|
|
Deus, castitatis amator et continentiae conservator, supplicationem nostram benignus exaudi et hanc famulam tuam propitius intuere, ut quae pro timore tuo continentiae pudicitiam vovit, tuo auxilio conservet, et sexagesimum fructum continentiae et vitam aeternam te largiente percipiet. Per. |
|
|
|
The contents of this prayer focus on the support women deacons need in their commitment to sexual abstinence. |
|
|
Lectio epistolae beati Pauli apostoli. Fratres, nescitis, quoniam corpora vestra |
|
|
|
|
|
|
Graduale. De necessitatibus meis, Domine. Versus. Ad te, Domine. Allel. Amavit eam Dominu et ornavit. |
|
|
|
|
|
|
Letania. Kyrie. |
|
|
|
In the old rite, the litany preceded the actual ordination. |
|
|
Oratio. Preces famulae tuae, quaesumus Domine, benignus exaudi, ut assumpta castitatis gratiam, te auxiliante, custodiat. |
|
|
|
Instead of the ancient ordination prayer, a prayer for chastity is substituted which formerly was used when the woman deacon put on her veil. |
|
|
Item Consecratio |
|
|
|
This is presented as 'another' ordination prayer. |
|
|
Deus, qui Annam filiam Phanuelis, vim per annos septem sortitam iugalem coniugium, ita in annos octoginta quattuor in sancta et intemerata viduitate servasti, ut noctibus ac diebus orationes ieiuniaque miscentem, usque ad prophetiae gratiam sub circumcisione Christi tui, iustus remunerator, adduceres; quique deinceps per apostolicam institutionem sanctarum huius ordinationis manibus foeminarum, sexum ipsius adolescentulas ac iuniores instrui cum sancti chrismatis visitatione iussisti, suscipere dignare, omnipotens, piissime rerum omnium Deus, huius famulae tuae arduum et laboriosum nec satis discrepans a perfecta virginitate propositum, quia tu creaturarum omnium conditor probe nosti mundiales illecebras non posse vitari: sed cum pervenitur ad te, numquam animas semel vivificatas vel terribiles passiones vel deliciarum blandimenta sollicitant. Nam sensibus, quibus ipse dignaris infundi, nihil est desiderabilius quam regnum tuum, nihil terribilius quam iudicium tuum. Da ergo, Domine, ad petitionem nostram huic famulae tuae inter coniugatas tricesimum, cum viduis sexagesimum fructum. Sit in ea cum misericordia districtio, cum humilitate largitas, cum libertate honestas, cum humanitate sobrietas. Opus tuum die ac nocte meditetur, ut die vocationis suae talis esse mereatur, quales per spiritum prophetiae esse voluisti. Per. |
|
|
|
This ancient ordination preface is now interpreted as referring only to the woman deacon's vow of sexual abstinence.
|
|
|
|
|
|
|
The imposition of the diaconate stole has now been omitted. |
|
|
|
|
|
|
No imposition of the veil. |
|
|
|
|
|
|
a prayer omitted |
|
|
Ad annulum dandum. Accipe annulum fidei, signaculum spiritus sancti, ut sponsa Christi voceris, si fideliter ei servieris. Ut supra |
|
|
|
During the wedding ceremony husbands would give a ring to their brides, which perhaps also carried their seal. |
|
|
Ad torquem. Accipe signum Christi in capite, ut uxor eius efficiaris, et si in eo permanseris, in perpetuum coroneris. require supra |
|
|
|
The meaning of 'torquis' here is not clear. In classical latin it denotes a clasp round the neck, or a chain hanging from the neck or a necklace. Here it seems to indicate a round quasi-crown on the head. |
|
|
|
|
|
|
Rubric about antiphon to be sung by bystanders is omitted. |
|
|
|
|
|
|
dedication prayer over woman
deacon omitted |
|
|
[Secundum Matheum.] In illo tempore respondit Jesus et dixit: Non potest homo accipere. |
|
|
|
|
|
|
Offertorium. Miserere mihi, domine. |
|
|
|
the woman deacon's offering a
gift to the bishop is omitted |
|
|
Secret. Munera, quaesumus, Domine, famulae et sacratae tuae, quae tibi ob consecrationem sui corporis offert, simul ad eius animae medelam proficiant. Per. |
|
|
|
|
|
|
Praefatio. Vere dignum usque aeterne Deus. Per impsum te deprecamur, omnipotens Deus, ut haec oblatio quam tibi pro famula tua offero, sit in oculis tuis accepta et sicut sanctis tuis eorum fide recta pervenit ad coronas. ita eam devotio te iuvante perducat ad veniam, ut mereatur per hoc sacrificium a cunctis emundari sordibus delictorum et reconciliata tibi per Christum sereno vultu respicias et omnia eius peccata dimittas, severitatem quoque iudicii tui ab ea clementer suspendas et miserationis tuae clementiam super eam benignus effundas. Per eundem Christum dominum. |
||
|
|
|
|
Infra actionem: Hanc ergo oblationem servitutis nostrae sed et cunctae familiae tuae, quaesumus, Domine, quam tibi offero pro incolumitate famulae tuae, ob devotionem mentis suae pius ac propitius clemente vultu suscipias, tibi vero supplicantes libens protege, dignanter exaudi. Diesque nostros. |
|
|
|
|
|
|
Benedictio. Benedic, Domine, hanc famulam tuam precioso filii tui sanguine comparatam. Amen. Benedictionis tuae gratiam, quam desiderat, consequatur: et sine ulIa offensione maiestati tuae dignum exibeat famulatum. Amen. Cursum vitae suae impleat sine ullis maculis delictorum et superet in bonis actibus inimicum. Amen. Quod ipse praestare digneris qui cum patre. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ad complendum. Bonorum, Deus, operum institutor, famulae tuae cor purifica, ut nihil in ea quod punire, sed quod coronare possis, invenias. Per. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Woman deacon's receiving communion from the bishop in the sanctuary itself is omitted. |


